تبلیغات
روانشناسی اجتماعی - آسیب شناسی مشكلات اقتصادی و اجتماعی زنان سرپرست خانواده آنجا كه فقر رنگ می بازد
انسان مولود شرایط نیست.شرایط مخلوق انسان است

آسیب شناسی مشكلات اقتصادی و اجتماعی زنان سرپرست خانواده آنجا كه فقر رنگ می بازد

شنبه 14 شهریور 1388 06:24 قبل از ظهر

نویسنده : ر.ع
ارسال شده در: آسیب شناسی زنان ،
آسیب شناسی مشكلات اقتصادی و اجتماعی زنان سرپرست خانواده آنجا كه فقر رنگ می بازد


تصویر شهر در لابه لای جمعیتی انبوه كه هر روز با خنده خورشید و روشنایی زمین در آمد و شد هستند، تصویری چشم نواز است، اما در این میان برخی مردمان به هیات انسان هایی بی توجه به هم با چهره هایی سرد و عبوس، گرفتار روزمرگی های همیشگی خود، مجالی برای توجه به دیگران پیدا نمی كنند، دیگرانی كه حتی اگر نانی برای خوردن نداشته باشند، دستی برای التماس به سوی دیگری دراز نمی كنند.
    زنان سرپرست خانوار بخشی از حیات اجتماعی هستند كه برای گریز از این بی پناهی پناهی دیگر می جویند، دست هایی كه با حمایت بی دریغانه خود می توانند نجات دهنده انسانی مظلوم باشند.
    زنان سرپرست خانوار از گروه های آسیب پذیر جامعه هستند كه رنج مضاعفی را تحمل می كنند، آنها نه تنها از لحاظ اقتصادی، بلكه از نظر اجتماعی، روحی، روانی و عاطفی نیز تحت فشار هستند.
    نبود دید مثبت برای ازدواج مجدد، گرایش نادرست و دیدگاه غلط مردان نسبت به سوء استفاده از شرایط زنان سرپرست خانوار، درگیری پیرامونی با خانواده همسر، نبود قدرت مالی و تامین نیازهای اولیه زندگی، تنگ شدن حلقه روابط دوستانه همسایه ها و تا حدودی خانواده در پدیدارشدن بحران عاطفی و روانی بین این زنان و محیط خانوادگی آنها بسیار موثر است و باعث شیوع افسردگی و استرس میان اقشار آسیب پذیر جامعه می شود.
    
    زندگی با درد و رنج
    حاصل 15 سال زندگی مشتركشان 3 دختر 14، 9 و 4 ساله بود كه دست اجل دیگر مهلتی برای ادامه زندگی و حیات به این همسر مهربان و زوج خوشبخت نداد و زنش را تنها گذاشت.
    زن بغضش را فرو می خورد و اشك حلقه زده در چشمانش را پنهان می كند، چند لحظه ای از پشت میز كامپیوتر كنار می آید و با صدایی لرزان برای ما كه پای درد دلش نشسته ایم، چنین می گوید: «همسرم 36 ساله بود كه در یك كارخانه صنعتی در اثر حادثه و به دلیل استاندارد نبودن دستگاه، دچار سانحه شد و مرا در 30 سالگی با كوله باری از درد، رنج و مسئولیت، تنها گذاشت و رفت... (گریه امانش نمی دهد)
    الان 9 سال از آن زمان می گذرد، در تهیه و تدارك جهیزیه برای دختر بزرگم هستم، چند ماه دیگر ازدواج می كند. دختر دومم دانشجوی كامپیوتر است و فرزند كوچكم هم جزو دانش آموزان تیزهوش است. به لطف پروردگار از بابت تربیت بچه ها نگرانی ندارم. آهی از نهادش برمی خیزد و ادامه می دهد: «از وقتی سایه سرم از دستم رفت، جز خدا هیچ پشت و پناهی ندارم. مسائل اقتصادی، اجاره خانه، هزینه های زندگی و تحصیل فرزندان كمرم را خم كرده است. مشكلات و درگیری با خانواده همسرم، از صبح تا شب كاركردن در این شركت از یك طرف و مسائل اجتماعی و فرهنگی هم از طرف دیگر ما را با مصائب زیادی مواجه می كند. دیگر بریده ام و هیچ رمق و انگیزه ای برای ادامه زندگی ندارم.»
    وی در پاسخ به سوالم كه چه خواسته ای از مسئولان دارد چنین می گوید: «ما فقط نیازمند حمایت عاطفی و اجتماعی آنها هستیم، هرچند مشكلات اقتصادی هم بسیار زیاد است.»
    
    فقر روانی و اجتماعی
    «زنان سرپرست فقیرترین فقرا هستند.» این عبارت را دكتر فریبرز علیزاده، جامعه شناس در تحقیقات خود با استدلال بیان می كند و می گوید: بیش از 50 درصد خانوارهای زن سرپرست در دو دهك اول و دوم یعنی فقیرترین گروهها قرار گرفته اند.»
    وی با پژوهشی كه بر وضعیت زنان سرپرست خانوار انجام داده به این نتیجه رسیده است كه درصد زنان سرپرست خانوار در دهك اول همواره بیش از مردان بوده، در حالیكه در دهك های بالاتر سهم زنان سرپرست خانوار روبه كاهش می گذارد.
    به گفته این جامعه شناس درحالی كه بیش از 50 درصد خانوارهای زن سرپرست جزو فقیرترین گروهها قرار گرفته اند. این رقم در خانوارهای مرد سرپرست 16 درصد است. به عبارت دیگر زنان سرپرست خانوار، «فقیرترین فقرا» را تشكیل می دهند. كه فقر آنها به فقر زنانه معروف است. دكتر علیزاده با اشاره به اینكه فقر زنان فقط جنبه اقتصادی ندارد، می گوید: «جنبه های روانی و اجتماعی فقر زنان نیز بسیار مهم است. نابرابری فرصتها در تمام طول زندگی این گروه از زنان، زمانی كه مسئولیت خانواده به دوش آنها گذاشته می شود، بیش از پیش خود را نشان می دهد.»
    وی اضافه می كند: «نابرابری در دسترسی به آموزش، مشاركت در جریان تصمیم گیریهای خانواده، عدم امكان كسب مهارت و اتكا به مرد خانواده برای تامین زندگی، زنان را از قابلیتهای لازم برای كاهش فقر محروم كرده است.»
    دكتر علیزاده با اشاره به اینكه زن سرپرست خانوار، «خود» را به قیمت تداوم زندگی و حفظ «دیگران»، فراموش كرده است و در نتیجه صحبت از فردیت و توانمندسازی به تنهایی كافی نیست، تصریح می كند: «یكی از مشكلاتی كه سبب می شود، زنان سرپرست خانوار به طور كامل توانمند نشوند، وابستگی فكری آنهاست كه از كودكی به آنها آموزش داده شده و «به عنوان مثال حتی در كتابهای درسی بابا نان می دهد و مادر لباس ها را می شوید. عنوان گردیده است، براساس قوانین هم زن حتی نمی تواند برای فرزندش حساب پس انداز باز كند، مگر از دادگاه گواهی سرپرستی كودكش را داشته باشد، بنابراین چنین زنی كه در خانواده پدر و شوهرش وابسته بار می آید، در 40 سالگی با فوت همسرش به سختی می تواند فرد مستقلی باشد.»
    علیزاده از زن سرپرست خانواری می گوید كه سقف خانه اش چكه می كند و او با وجود داشتن قدرت مالی برای تعمیر سقف می گوید: «مرد ندارم كه این سقف را تعمیر كند.»
    او كه معتقد است زنان سرپرست خانوار از توانمندی روانی واجتماعی قابل توجهی برخوردار نیستند، می گوید: «چرا زنان سرپرست خانوار اعتقاد چندانی به خود اثربخشی ندارند، چرا شبكه روابط اجتماعی آنها بسیار محدود است؟ و پاسخ این سوالات نشان از ساختار و قوانینی دارد كه در ذات خود نابرابری و فرصتها را تقویت كرده و گسترش می دهد.»
    
    ازدواج مجدد، حق طبیعی
    زنان سرپرست خانوار در مقایسه با سایر زنان، دچار مشكلات روان شناختی بیشتری هستند، این زنان علاوه بر رویارویی با مشكلات اقتصادی با برخی فشارهای منفی همچون نگرش منفی به خودشان روبه رو هستند. آنها با از دست دادن همسر خود، در بیشتر موارد از حقوق طبیعی مانند ازدواج مجدد و برقراری روابط عاطفی و احساسی با دیگر افراد محروم می شوند و در نتیجه به بیماریهای شدید روانی و افسردگی مبتلامی شوند.
    حجت الاسلام والمسلمین خلیل منصوری، محقق و پژوهشگر مسائل اجتماعی در گفت وگو با گزارشگر كیهان به مسئله عدالت و حقوق مساوی كه بین زن و مرد در دین مبین اسلام مطرح شده، اشاره می كند و می گوید: «اسلام قوانین و حقوق را به شكلی سامان داده تا حقوق هر دو بخش حفظ شود و زمینه برای رشد و كمال در یك بستر سالم و به دور از بی عدالتی فراهم آید. در این میان زنانی كه بیوه شده و یا به هر دلیلی به عنوان سرپرست خانواده درآمده اند، به سبب بی عدالتی هایی كه گاه به نام اسلام صورت می گیرد، در شرایط سخت تری قرار گرفته اند.»
    وی می گوید: «هنوز در فرهنگ اسلامی جامعه ایرانی، به زنان سرپرست خانواده چنانكه اسلام خواسته نگاه نمی شود، و این گونه است كه برخی از زنان در ظلم و ستمی مضاعف به سر می برند، از سویی مسئولیت خانواده كه ارتباط تنگاتنگی با مسئولیت های اجتماعی برقرار می كنند، آنها را در فشارهای مضاعفی قرار می دهد، جامعه هنوز در ساختار فرهنگی به سر می برد كه به آنان اجازه حضور مستقیم در جامعه را نمی دهد و هرگونه ارتباط در دایره محیط اجتماعی انگشت اتهام و بهتان را به سوی آنان نشانه می رود.»
    منصوری ادامه می دهد: هنوز هم در برخی از مناطق ازدواج مجدد به سبب عواملی متعدد از جمله فشارهای فرزندان، خانواده شوهر و حتی خانواده زنان و در یك كلمه فرهنگ نادرست و جاهلی نه تنها جرم، بلكه گناه نابخشودنی به شمار می آید. نیاز طبیعی به همسر همان اندازه كه مردان را رنج می دهد، بر زنان بیشتر فشار می آورد، زیرا مسئولیت دوچندان مدیریت مسائل داخلی و بیرونی خانواده به عنوان سرپرست برای زنان سرپرست خانوار بسی دشوارتر است.
    وی می گوید: «بسیاری از زنان سرپرست خانوار به سبب فشارهای فرهنگ نادرست محیطی ناچارند یا با فرهنگ عدم حضور در جامعه بجنگند و یا آنكه به گوشه نشینی و عزلت روآورند كه در هر دو صورت این خانواده است كه به شدت آسیب می بیند. این در حالی است كه قوانین اسلام به گونه ای است تا هر انسانی ضمن دستیابی و پاسخگویی به نیازهای مختلف بتواند در مسیر تعالی فردی و جمعی بكوشد.»
    وی در ادامه خاطرنشان می كند: «به نظر می رسد كه فرهنگ غلط و باطل، زنان سرپرست خانوار را در شرایطی سخت قرار می دهد كه موجبات شكنندگی وضعیت آنان می شود، و بهترین راهكاری كه قرآن برای رهایی از چنین مشكلاتی تجویز می كند، تغییر فرهنگ جامعه و اجرای عادلانه قوانین در حق زنان سرپرست خانواده و توجه ویژه از سوی مسئولان نسبت به آنان است. همچنین تامین بخشی از نیازهای مادی فرزندان توسط دولت و مسئولان نیز می تواند در این مورد بسیار موثر باشد.»
    مهندس حمید احمدی، مدیركل ایتام، زنان سرپرست خانوار و سالمندان هم با تاكید بر اینكه 70 درصد زنان سرپرست خانوار، همسران خود را از دست داده و فوت شده اند، برای فرهنگ سازی ازدواج مجدد می گوید: «با توجه به دغدغه ای كه به امنیت روحی و روانی زنان سرپرست خانوار داریم، كمیته امداد پس از ازدواج مجدد زنان سرپرست خانوار، در صورت تمایل خود افراد، پرونده آنها را باطل نمی كند و آنها می توانند تحت پوشش كمیته امداد باقی بمانند و از حمایتهای لازم برخوردار شوند، ضمن آنكه برای تهیه جهیزیه وام هم در اختیار آنها قرار می گیرد و كلاسهای ویژه ای هم برای آموزش زنان تشكیل می شود.»
    
    غربالگری سلامت جسمی زنان
    175 هزار خانوار زن سرپرست تحت پوشش سازمان بهزیستی قرار دارند كه براساس تعداد خانوارها هر ماه بین 32 تا 60 هزار تومان به همراه بن به آنها تعلق می گیرد.
    دكتر فرید براتی سده، مدیر كل دفتر امور زنان و خانواده در سازمان بهزیستی كشور با اشاره به اینكه اساسی ترین مشكل در مورد زنان سرپرست خانوار، بحث توانمندسازی آنها می باشد، تصریح می كند: «برای حل مشكل اشتغال زنان و خروج از چرخه حمایت و رسیدن به استقلال مالی و فرهنگی آنها، طرح گروههای همیار» را در دستور كارخود قرار داده ایم كه در این طرح زنان در گروههای 7 تا 10 نفره با توجه به علایق و توانمندی های خود، در كلاسهای مختلف و با حضور كارشناسان، آموزشهای لازم را فرا می گیرند و سپس وارد بازار كار می شوند.
    وی می گوید: سازمان برای افراد شركت كننده در گروههای همیار كه 10 هزار نفر و در قالب 870 گروه هستند، سالانه، یك میلیارد و 30 میلیون تومان هزینه می كند.
    همچنین براتی تهیه و توزیع آرد غنی شده برای رفع سوءتغذیه زنان و فرزندان آنها، «غربالگری سلامت جسمی زنان»، اعزام 1200 نفر از زنان سرپرست خانوار به مشهد مقدس در قالب طرح «رضای جانان»، اجرای طرح «نشاط خانواده» در استانهای ایلام، تهران، اصفهان و بوشهر، تهیه جهیزیه و وام ازدواج و پرداخت كمك هزینه های تحصیلی به دانش آموزان و دانشجویان، بیمه 250 هزار زن سرپرست خانوار شاغل، واگذاری 12 هزار واحد مسكونی به مدد جویان را از مهمترین گامهای سازمان بهزیستی در راستای توجه و رسیدگی به زنان سرپرست خانوار برمی شمرد و ادامه می دهد: «سازمان بهزیستی با تمام توان برای رفع مشكلات اقتصادی، اجتماعی و روحی و روانی این زنان تلاش می كند.»
    دكتر زهره اللهیان نماینده مردم تهران و عضو فراكسیون زنان مجلس هم در گفت وگو با سرویس گزارش روز كیهان با اشاره به اینكه 50 درصد زنان سرپرست خانوار جزو فقیرترین اقشار جامعه هستند كه باید مورد توجه قرار گیرند، در مورد اقدامات این فراكسیون برای این قشر آسیب پذیر جامعه می گوید:
    «تشكیل صندوق حمایت از زنان سرپرست خانوار در دستور كار فراكسیون زنان قرار گرفته است و امیدواریم این برنامه هرچه زودتر به نتیجه برسد. همچنین اقداماتی در مجلس و دولت برای كاهش مشكلات این زنان صورت گرفته كه واگذاری سهام عدالت، اعطای وام و تسهیلات با بهره های كم در همین راستا صورت می گیرد.»
    وی می گوید: «در تعاملاتی هم كه با وزارت رفاه و سازمان تامین اجتماعی داشته ایم، برای بیمه این زنان اقدامات جدی و موثری صورت گرفته است.»



دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: پنجشنبه 14 آبان 1388 02:30 قبل از ظهر